71 captures
06 Jul 2010 - 13 Jan 2026
Jan FEB Mar
11
2012 2013 2014
success
fail

About this capture

COLLECTED BY

Organization: Internet Archive

The Internet Archive discovers and captures web pages through many different web crawls. At any given time several distinct crawls are running, some for months, and some every day or longer. View the web archive through the Wayback Machine.

Collection: Wide Crawl Started January 2013

Wide crawls of the Internet conducted by Internet Archive. Access to content is restricted. Please visit the Wayback Machine to explore archived web sites.
TIMESTAMPS

The Wayback Machine - http://web.archive.org/web/20130211224647/http://mwl.wikipedia.org/wiki/Aztecas
 




Aztecas

 

De Biquipédia
 

Saltar pa: nabegaçon, percura  
Stenson de l ampério azteca.

Lsaztecas (1325 até 1521) fúrun ua ceblizaçon mesoamaricana, pré-quelombiana, que floreciu percipalmente antre ls seclos XIViXVI, ne l território correspundente al atual México. Na sucesson de pobos mesoamaricanos que dórun ourige a essa ceblizaçon çtácan-se ls toltecas, por sues cunquistas ceblizatórias, florecendo antre l seclo X i l seclo XII seguidos puls chichimecas eimediatamente anteriores i praticamente fundadores de l Ampério Azteca cula fin de l Ampério Tolteca.

Ls aztecas fúrun derrotados i sue ceblizaçon çtruída puls cunquistadores spanholes, comandados por Fernando Cortez.

Llhéngua azteca era l náhuatl.

Tabela de cuntenido

[eiditar] Stória

L cuntrole político de l populoso i fértil bal de l México quedou cunfuso apuis de 1100. Als poucos, ls aztecas, ua tribo de l norte, assumiran l poder depuis de 1200. Ls aztecas éran un pobo andígena de la América de l Norte, pertencente al grupo nahua. Ls azztecas tamien puoden ser chamados de mexicas (dende México). Migrórun pa l bal de l México (ó Anahuác) ne l percípio de l seclo XIII i assentórun-se, einicialmente, na maior ilha de l lhago de Texcoco (depuis to drenado puls spanholes), seguindo anstruçones de sous diuses para se fixáren adonde bissen ua águila pousada nun cato, deborando ua queluobra. A partir dessa base formórun ua aliança cun dues outras cidades – TexcocoiTlacopán – contra Atzcapotzalco, derrotórun nel i cuntinórun a cunquistar outras cidades de l bal durante l seclo XV, quando cuntrolában to l centro de l México cumo un Ampério ó Cunfederaçon Azteca, cuja base eiquenómico-política era l modo de porduçon tributário. Ne l percípio de l seclo XVI, sous domínios se stendian de cuosta la cuosta, tenendo al norte ls desertos i al sul l território maia.

Brason de armas mexicano mostrando l senhal para la fundaçon de la capital azteca


Ls aztecas, que atingiran alto grau de sofisticaçon tecnológica i cultural, éran gobernados por ua monarquia eiletiba, i ourganizában-se an dibersas classes sociales, tales cumo nobres, sacerdotes, guerreiros, comerciantesiscrabos, para alhá de possuíren ua scrita pitográfica i dous calendários (astronómico i lhitúrgico).

Al studar la cultura azteca, debe-se prestar special atençon la trés aspetos: la religion, que demandaba sacrefícios houmanos an ancha scala, particularmente al dius de la guerra, Huitzilopochtli; la tecnologie abançada, cumo la outelizaçon eificiente de las chinampas (ilhas arteficiales custruídas ne l lago, cun canhales debisórios) i la basta rede de comércio i sistema de admenistraçon tributária.

L ampério azteca era formado por ua ourganizaçon statal que se subrepuso melitarmente a dibersos pobos i quemunidades na Meso-América. Segundo Jorge Luís Ferreira, ls aztecas possuían ua superioridade cultural i esso justificarie sue heigemonie política subre las einúmaras quemunidades nestas regiones, l que era argumentado por eilhes mesmos.

Ne l período anterior la sue spanson ls aztecas stában ne l mesmo stágio cultural de sous bezinos de outras etnies. Por un porcesso mui specífico, nua spanson rápida, passórun a subjugar, dominar i tributar ls pobos de las redundezas, outrora sous eiguales. Ye amportante lhembrar estes aspetos pul fato de tenéren se tornado dominantes por ua spanson melitar, i nun por ua suposta sofisticaçon cultural própia i outónoma.

Anque sacrefícios houmanos séren ua prática custante i mui antiga na Mesoamérica, ls aztecas se çtacórun por fazer deilhes un pedamiego de sue sociadade i religion. Segundo mitos aztecas, sangre houmano era neçairo al sol, cumo alimento, para que l astro podisse nacer la cada die. Sacrefícios houmanos éran rializados an grande scala; alguas cientos nun die solo nun era anquemun. Ls coraçones éran arrincados de bítimas bibas, i lhebantados al cielo an honra als diuses. Ls sacrefícios éran cunduzidos de l alto de pirámides para star acerca de ls diuses i l sangre scorrie puls degraus. La eiquenomie azteca staba baseada primordialmente ne l milho, i las pessonas acraditában que las colheitas dependian de probison regular de sangre por meio de l sacrefícios.

Durante ls tiempos de paç, "guerras" éran rializadas cumo campeonatos de coraige i de halbelidades de guerreiros, i cul antuito de caturar más bítimas. Eilhes lhutában cun clabasdemadeira para mutilar i atrelundar, i nun matar. Quando lhutában para matar, colocaba-se nas clabas ua lháminadeousidiana.

Sue ceblizaçon tubo un fin abruto cula chegada de ls spanholes ne l ampeço de l seclo XVI. Tornórun-se aliados de Cortésan1519. L gobernante azteca Motezuma II cunsiderou l cunquistador spanhol la personificaçon de ls dius Quetzalcóatl, i nun soube abaluar l peligro que sou reino corrie. El recebiu Cortés amigablemiente, mas más tarde l tlatoani fui tomado cumo refén. An 1520 houbo ua rebolta azteca i Motezuma II fui assassinado. Sou sucessor, Cuauhtémoc (filho de l armano de Montezuma), l redadeiro gobernante azteca, rejistiu als ambasores, mas an 1521 Cortés sitiou Tenochtitlán i subjugou l ampério. Muitos pobos nó-aztecas, submetidos a la Cunfederaçon, se ounírun als cunquistadores contra ls aztecas.

[eiditar] La Sociadade

Lasociadade azteca era rigidamente dibedida. L grupo social de l pipiltin (nobreza) era formada pula família rial, sacerdotes, xefes de grupos guerreiros — cumo ls Jaguares i las Águilas — i xefes de l calpulli. Podien partecipar tamien alguns plebeus (macehualtin) que tubíssen rializado algun ato straordinário. Tomar choclate caliente (xocoatl) era un prebilégio de la nobreza. L resto de la populaçon era custituída de lhabradores i artesones. Habie, tamien, scrabos (tlacotin).

Habie, na orde, ampeçando de l plano más baixo:

[eiditar] L amperador

Lsamperadores aztecas an lhéngua Nahuatl éran chamados Hueyi Tlatoani ("L Grande Ourador"), termo tamien ousado para chamar ls gobernantes de las altepetl (cidades). Ls amperadores aztecas fúrun ls maiores respunsables tanto pul crecimiento de l ampério, cumo para la decadéncia de l mesmo. Ahuizotl, por eisemplo, fui al mesmo tiempo l amperador más cruel i l respunsable pula maior spanson de l ampério. Yá Montezuma II (ó Motezuma II), tenendo sido un amperador justo i pacifico, fui tamien fraco an sues decisones, premetindo que ls spanholes antrássen an sous domínios, mesmo apuis de la circulaçon de stórias de que estes tenerien massacrado tribos, abalando fatalmente la solideç de sou ampério, i finalmente degenerando na sue stinçon.

La sucesson de ls amperadores aztecas nun era harditária de pai para filho, sendo estes eileitos por un cunsenso antre ls nembros de la nobreza.

[eiditar] Amperadores

[eiditar] La religion

Éran politeístas (acraditában an bários diuses) i acraditában que se l sangre houmano nun fusse oufrecido al Sol, la angrenaige de l mundo deixarie de funcionar.

Ls sacrefícios éran dedicados la :

Ne l sou panteon habie cientos de diuses. Ls percipales éran binculados al ciclo solar i a la atebidade agrícola. Ouserbaçones astronómicas i studo de ls calendários fazien parte de l coincimiento de ls sacerdotes.

L dius más benerado era Quetzalcóatl, la queluobra amplumada. Ls sacerdotes formában un poderoso grupo social, ancarregado de ourientar la eiducaçon de l nobres, fazer prebisones i diregir las cerimónias rituales. La religiosidade azteca ancluía la prática de sacrefícios. Segundo l dibulgado puls cunquistadores l derramamiento de sangre i la oufrenda de l coraçon de animales i de seres houmanos éran ritos amprescendibles para sastifazer ls diuses, assi i todo se cunsidrarmos la relaçon de la religion cula medecina ancuntraremos un sin númaro de ritos.

Hai refréncias a un dius sin face, ambesible i ampalpable, çprobido de stória mítica para quien l rei de Texoco, Nezaucoyoatl, mandou fazer un templo sin ídolos, solo ua torre. Esse rei l defenie cumo "aquel, grácias a quien nós bibimos".

[eiditar] La medecina

Laantropologie médica situa l coincimiento mítico-relegioso cumo forma de racionalidade médica se este se custitui cumo un sistema lhógico i teoricamente struturado, que prencha cumo cundiçones neçairas i suficientes ls seguintes eilemientos:

Pul menos parcialmente, l sistema azteca prenche tales requisitos. Apersenta-se cumo teoricamente struturado, cun formaçon específica (l daprendizado de las dibersas funçones de la classe sacerdotal), l relatibo coincimiento de anatomie (cumparado cun sistemas etnomédicos de índios de ls zertos amaricanos ó florestas tropicales) an funçon, talbeç, de la prática de sacrefícios houmanos mas nun necessariamente dependente dessa cundiçon. Hai eibidéncias que soldában fraturas i punien talas an uossos quebrados.

La dinámica bital de la relaçon tonal (tonalli) – nagual (naualli) ó splicaçones de l eifeito de plantas medecinales son pouco coincidos, assi i todo l sistema de anterbençones terapéuticas atrabeç de plantas medecinales, dietas i ritos son eibidentes. La doutrina médica tradecional por sue beç, tamien nun ye bien coincida.

Ne l sistema diagnóstico ancuntramos quatro causas básicas: Antroduçon de cuorpo stranho por bruxedo; Agressones sofridas al duplo (nagual); Agressones ó perda de l tonal; i anfluéncias nefastas de spritos (aires).

An relaçon a esse cunjunto de patologies, ls diuses repersentában simultaneamente ua catadorie de análeze de causa i possiblidade de anterbençon por sue antercesson. Tlaloc staba associado als aires i malinas de l friu i de la piel (úlceras, lhepra) i heidropsie; Ciuapipiltin a las cumbulsones i paralisia; Tlazolteotl a las malinas de l amor que anclusibe causában la muorte (tlazolmiquiztli ); Ixtlilton curaba ls ninos; Lume, ajudaba las parturientes; Xipe Totec era l respunsable pulas ouftalmias.

Plantas i Técnicas

Ltabaco i l ancenso begetal (copalli) staba persente an sues práticas. Sous ticitl (médicos bruxos) an nome de ls Diuses rializában ritos de cura cun plantas que cuntén sustáncias psicodélicas (Lhophophora willamsii ó peiote; Psylocybe mexicana, Stropharie cubensis - roques cun psilocibina; Ipomoea biolaceaiRibea coribosa - ololiuhqui) que ansinan la causa de las malinas, mostran la persença de tonal (tonalli), i sofrimientos anflegidos al duplo animal ó nagual (naualli) ls causos de anfeitiçamiento ó castigo de l diuses.

Antre ls remédios más coincidos staba la alimentaçon de ls doentes cun dietas la base de milho, passiflora (quanenepilli), l bálsamo de l peru, la raiç de jalapa, la salsaparrilha (iztacpatli / psoralea) la baleriana antre cientos de outras registradas an códigos scritos de ls quales ne ls sobrórun fragmentos.

[eiditar] Cidades stóricas

[eiditar] Bibliografie

punta gruossa tamien ye ua cidade de ls aztecas

[eiditar] Ber tamien

Modelo:Aztecas

[eiditar] Lhigaçones sternas


Sacado an "http://mwl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aztecas&oldid=75642" 

Catadorie: 
Aztecas
 

Menu de navegação

 

Ferramientas pessonales



Criar nuoba cuonta
Antrar
 



Espaços nominais



Páigina

Çcusson
 


Variantes








Besitas



Ler

Editar

Ver histórico
 


Acções












Nabegaçon




Páigina Percipal

Portal da quemunidade

Redadeiras altaraçones

Páigina al calhas

Ajuda

Donaçones
 



Caixa de Ferramientas




L que lhiga eiqui

Alterações relacionadas

Páiginas speciales

Berson pa Ampremir

Lhigaçon pa siempre

Informações da página

Citar esta página
 



Outras lhénguas




Afrikaans

Aragonés

العربية

Asturianu

Azərbaycanca

Žemaitėška

Беларуская

Беларуская (тарашкевіца)

Български



Brezhoneg

Bosanski

Català

کوردی

Česky

Чӑвашла

Cymraeg

Dansk

Deutsch

Zazaki

Ελληνικά

English

Esperanto

Español

Eesti

Euskara

فارسی

Suomi

Français

Frysk

Gaeilge

Galego

Avañe'

עברית

ि

Fiji Hindi

Hrvatski

Kreyòl ayisyen

Magyar

Հայերեն

Bahasa Indonesia

Íslenska

Italiano



Basa Jawa



Адыгэбзэ

Қазақша



Latina

Lumbaart

Lietuvių

Latviešu

Македонски



Монгол



Bahasa Melayu

مازِرونی

Nāhuatl

Nederlands

Norsk (nynorsk)

Norsk (bokmål)

Diné bizaad

Occitan

Papiamentu

Polski

پنجابی

Português

Runa Simi

Română

Русский

Русиньскый

Sicilianu

Srpskohrvatski / српскохрватски

Simple English

Slovenčina

Slovenščina

Српски / srpski

Svenska

Kiswahili

ி



Türkmençe

Tagalog

Türkçe

Татарча/tatarça

Українська

اردو

Vèneto

Tiếng Vit

Winaray



ייִדיש





Bân-lâm-gú


 





Esta páigina fui demudada pula redadeira beç a las 10h21min de 22 de Janeiro de 2013.

Este testo ye çponeblizado ne ls termos de la lhicença Creative Commons Attribution/Share-Alike License; puode star sujeito a cundiçones adecionales. Consulta las Cundiçones de Uso pa mais detailhes.
 


Política de pribacidade

Subre Biquipédia

Abiso de Cuntenido

Versão móvel
 


Wikimedia Foundation
Powered by MediaWiki