The Internet Archive discovers and captures web pages through many different web crawls.
At any given time several distinct crawls are running, some for months, and some every day or longer.
View the web archive through the Wayback Machine.
Wide crawls of the Internet conducted by Internet Archive. Access to content is restricted. Please visit the Wayback Machine to explore archived web sites.
Trong cuốn kinh thư, người Aztec đã thành lập Tenochtitlán nơi mà có con đại bằng quặp con rắn dưới chân và đậu trên cành xương rồng.
Aztecs là một nền văn minh, một đế chế trong khu vực của Mexico. Văn minh Aztec có rất nhiều bản sắc văn hoá đặc biệt, nhưng cũng ghê rợn trong nghi lễ hiến tế. Nền văn minh này bắt đầu từ những năm 1248 và kéo dài đến năm 1521 khi bị người Tây Ban Nha đánh bại.
Từ thế kỷ 13, thung lũng Mexico là cái nôi của nền văn minh Aztec: là thủ đô của liên minh các bộ tộc Aztec, thành phố Tenochtitlan được xây trên một hòn đảo nhỏ nằm trong hồ Texcoco. Liên minh các bộ tộc này lập nên đế chế nhánh mở rộng ảnh hưởng chính trị của họ ra khỏi biên giới của thung lũng Mexico, họ xâm chiếm các thành phố khác trên khắp Trung Mỹ. Vào lúc đỉnh cao của nó, văn hóa Aztec có các truyền thống tôn giáo và thần thoại rất phức tạo và đa dạng, cũng như đạt được những thành tựu lớn về kiến trúc và nghệ thuật. Năm 1521 Hernán Cortés, cùng với một số đồng minh bản địa Nahuatl, đã chiếm Tenochtitlan và đánh bại đế chế Aztec dưới sự lãnh đạo của Hueyi TlatoaniMoctezuma II. Sau đó người Tây Ban Nha thành lập thành phố Mexico tại vị trí thủ đô bị tàn phá của Aztec, cũng tại đây người Tây Ban Nha bắt đầu quá trình thuộc địa hóa vùng Trung Mỹ.
Hàng trăm năm về trước, một ngôi đền đứng sừng sững giữa nơi, mà nay chính là thành phố Mexico. Ngôi đền lớn này chính là biểu tượng của một nền văn minh, một đế chế đã thống trị phần lớn lãnh thổ của Mexico.
Đế chế Aztec là giai đoạn cuối cùng trong chuỗi các nền văn minh bản địa đã từng hiện hữu ở Mexico. Trước khi trở nên hùng mạnh, người Aztec đi lang thang khắp nơi để tìm chỗ cư trú và thức ăn, bằng cách săn bắt thú vật hoặc lượm nhặt rau, củ, quả. Họ đi khắp nơi của một phần miền bắc Mexico, mà ngày nay gọi là Aztlán. Tên gọi Aztec cũng bắt nguồn từ Aztlán.
Năm 1200, người Aztec di chuyển đến trung Mexico. Nhưng họ nhận ra rằng vùng đất tốt nhất, màu mỡ nhất đã bị cướp đoạt bởi những người khác. Chỉ còn khoảng đất trống là hai hòn đảo nhỏ trong một vực nước nông, hồ Texcoco. Vì thế nên người Aztec đã quyết định gieo hạt và trồng trọt.
Theo truyền thuyết, người Aztec thờ thần Mặt trời, và các vị thần khác. Một hôm, họ đang làm việc thì thần Mặt trời bảo với họ: Hãy đi đến thật xa, cho đến khi nào thấy một con đại bàng quắp dưới chân một con rắn và đậu trên cây xương rồng thì hãy đến đấy mà thành lập kinh đô. Họ đều nghe theo, và họ cũng đã tìm được nơi mà thần tả, họ thành lập thủ đô tại đấy, có tên là Technoctitlán. Và từ đó, nền văn minh Aztec bắt đầu.
Năm 1325, người Aztec xây dựng thành phố kinh đô của mình, gọi là Tenochtitlán, trên những hòn đảo của họ. Để có thêm đất cho việc trồng trọt, họ đã tạo nên một hòn đảo nhân tạo cho việc trồng trọt, bằng cách đổ đầy đất vào.
Rốt cuộc, Tenochtitlán trở nên một thành phố ấn tượng với các kênh đào, dinh thự, kim tự tháp và nhà cửa. Thậm chí có cả sở thú. Năm 1500, có thể đã có hơn 200.000 người sống ở Tenochtitlan, và nơi đây đã trở thành thành phố lớn nhất thể giới thời bấy giờ.
Năm 1500, người Aztec rất hùng mạnh. Nhưng điều đó không phải lúc nào cũng xảy ra. Trước đó, vào những năm 1200 và 1300, người Aztec có ít sức mạnh và có ít sự kính trong. Họ đã tấn công những vương quốc lân cận để chiếm của cải và làm tăng thêm sức mạnh. Những người Aztec đã có cả đồng minh, thuyền, với những người dân của những thành thị trong khu vực. Quân đồng minh đã nhanh chóng tấn công kẻ địch ở Trung Mỹ. Những năm 1400, quân đồng minh đã thống trị gần hết Mexico. Tenochtitlan đã trở nên là thành phố quan trọng nhất trong việc phát triển đế chế. Người Aztec giờ đã làm chủ Mexico.
Năm 1521, người Aztec và người lãnh đạo của họ, Montezuma II, nắm quyền trên một khu vực rộng lớn. Họ có thể đã nghĩ rằng, đế chế của mình sẽ tồn tại mãi mãi. Nhưng họ đã nhầm.
Vào năm đó, một nhà thám hiểmngười Tây Ban Nha là Hernan Cortes đã đổ bộ lên bờ biển phía tây của Mexico với khoảng 600 người. Cortes đang tìm kiếm vàng và danh vọng. Người dân trên hòn đảo nói với ông ta về đế chế Aztec và kinh đô của họ. Đó chính là vì sao, Cortes đã nghe được. Ông ta đã tiến đánh đế chế Aztec. Ông tuyển mộ thêm hàng trăm người là kẻ địch của đế chế Aztec để giúp ông.
Vào tháng tám năm 1521, Cortes đã đánh bại đế chế Aztec. Những người thương giaTây Ban Nha đã lấy vàngbạc và quốc gia của họ. Ông cho xây một thành phố mới, Mexico City trên đống đổ nát.
Văn hoá Aztec rất đa dạng và phong phú. Các trò chơi như tưng bóng và cờ rất phổ biến trong đời sống thường ngày. Trò chơi tưng bóng được chơi bằng cách dùng mông tưng bóng. Phải rất khéo léo để sao cho bóng không bị rơi. Âm nhạc nơi đây nghe khá sợ và khá kì dị. Khi một ai đó đã chết, họ treo thân người lên cột và thổi tù và, kèn… một cách đồng loạt. Họ đeo mặt nạ ma quỷ, nhảy múa điên cuồng… Chính những văn hoá đó càng làm cho văn hoá càng phong phú.
Tôn giáo Aztec có nhiều vị thần như Thần Mặt trời, thần Mặt trăng, thần Mùa xuân, thần Chiến tranh… Họ tin vào nhiều vị thần khác, và họ cũng xây rất nhiều kim tự tháp để thờ các vị thần. Họ thờ thần rất nhiều thứ, kể cả thịt người. Những hình thức man rợ như vậy rất phổ biến ở Aztec.
Trong những lần khai quật các kim tự tháp, các nhà khảo cổ phát hiện ra rất nhiều xương người trong hố chôn tập thể và các cuốn kinh thư có mô tả về việc hiến tế mạng người. Truyền thuyết cho rằng, khi họ thấy hiện tượng nhật thực, họ nghĩ rằng thần Mặt trời đã hết đi sinh lực để tồn tại. Thế là, thảm kịch bắt đầu xảy ra. Những con vật, phụ nữ, thậm chí là trẻ em và trẻ sơ sinh đều bị mang đi hiến tế bằng cách xẻo tim, lột da rồi đặt lên bệ thờ ở Kim tự tháp Lớn tại Tenochtitlán. Máu của các nạn nhân vẫn còn in đậm trên bức tượng dùng để hiến tế.
Không những thế, mà họ còn tổ chức các buổi lễ thường xuyên và họ thường chọn trẻ em là đối tượng chủ yếu vì họ tin rằng, tiếng la hét, gào khóc sẽ đem lại điềm may mắn. Trong khi quân Tây Ban Nha tấn công Tenochtitlán năm 1521, họ đã lấy đi bao nhiêu mạng người chỉ vì muốn được thắng quân Tây Ban Nha, và họ đã thất bại.
Aztec thời kỳ tiền chinh phục của Tây Ban Nha là một xã hội có trình độ phát triển nông nghiệp tiến bộ và nổi tiếng trong các nghiên cứu lịch sử.[1] Họ có 4 phương pháp canh tác nông nghiệp chính. Trước hết là dạng nông nghiệp cơ bản nhất được thực người Aztec áp dụng là “trồng trọt dựa vào mưa.” Người Aztec cũng canh tác nông nghiệp bậc thang trên những vùng đồi hoặc những khu vực không thể được sử dụng cho nông nghiệp trên đất bằng. Trong các thung lũng người ta sử dụng tưới tiêu để trồng trọt. Các đập chuyển nước từ các suối tự nhiên đến các cánh đồng. Phương pháp này cho phép thu hoạch các sản phẩm thường xuyên. Người Aztec đã xây các hệ thống kênh dài hơn và phức tạp hơn so với những hệ thống thủy lợi trước đó. Họ quản lý để dẫn một lượng lớn nước từ sông Cuauhtitla để tưới tiêu cho các cánh đồng rộng lớn.
Carrasco, Pedro (1999) The Tenochca Empire of Ancient Mexico: The Triple Alliance of Tenochtitlan, Tetzcoco, and Tlacopan. University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-3144-6.
Chimalpahin Quauhtlehuanitzin, Domingo de San Antón Muñón (1997) [c.1621]. Codex Chimalpahin, vol. 1: society and politics in Mexico Tenochtitlan, Tlatelolco, Texcoco, Culhuacan, and other Nahua altepetl in central Mexico; the Nahuatl and Spanish annals and accounts collected and recorded by don Domingo de San Antón Muñón Chimalpahin Quauhtlehuanitzin. Civilization of the American Indian series, no. 225. Arthur J.O. Anderson and Susan Schroeder (eds. and trans.), Susan Schroeder (general ed.), Wayne Ruwet (manuscript ed.). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN978-0-8061-2921-1. OCLC36017075.
Chimalpahin Quauhtlehuanitzin, Domingo de San Antón Muñón (1997) [c.1621]. Codex Chimalpahin, vol. 2: society and politics in Mexico Tenochtitlan, Tlatelolco, Texcoco, Culhuacan, and other Nahua altepetl in central Mexico; the Nahuatl and Spanish annals and accounts collected and recorded by don Domingo de San Antón Muñón Chimalpahin Quauhtlehuanitzin (continued). Civilization of the American Indian series, no. 226. Arthur J.O. Anderson and Susan Schroeder (eds. and trans.), Susan Schroeder (general ed.), Wayne Ruwet (manuscript ed.). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN978-0-8061-2950-1. OCLC36017075.
Durán, Diego (1971) [1574–79]. Book of the Gods and Rites and The Ancient Calendar. Civilization of the American Indian series, no. 102. Translated and edited by Fernando Horcasitas and Doris Heyden, with a Foreword by Miguel León-Portilla (ấn bản translation of Libro de los dioses y ritos and El calendario antiguo, 1st English). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN0-8061-0889-4. OCLC149976.
Durán, Diego (1994) [c.1581]. The History of the Indies of New Spain. Civilization of the American Indian series, no. 210. Doris Heyden (trans., annot., and introd.) (ấn bản Translation of Historia de las Indias de Nueva-España y Islas de Tierra Firme, 1st English). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN0-8061-2649-3. OCLC29565779.
Graulich, Michel (1997) Myths of Ancient Mexico. Translated by Bernard R. Ortiz de Montellano and Thelma Ortiz de Montellano. University of Oklahoma Press, Norman. ISBN 0-8061-2910-7.
Gruzinski, Serge (1992). The Aztecs: The Rise and Fall of an Empire. New York: Harry N. Abrams. ISBN 0-8109-2821-3.
Hassig, Ross (1985). Trade, Tribute, and Transportation: The Sixteenth-Century Political Economy of the Valley of Mexico. Civilization of the American Indian series, no. 171. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN0-8061-1911-X. OCLC11469622.
León-Portilla, Miguel (Ed.) (1992) [1959]. The Broken Spears: The Aztec Account of the Conquest of Mexico. Ángel María Garibay K. (Nahuatl-Spanish trans.), Lysander Kemp (Spanish-English trans.), Alberto Beltran (illus.) (ấn bản Expanded and updated edition). Boston: Beacon Press. ISBN0-8070-5501-8.
León-Portilla, Miguel (1963). Aztec Thought and Culture: A Study of the Ancient Náhuatl Mind. Civilization of the American Indian series, no. 67. Jack Emory Davis (trans.) (ấn bản translation and adaptation of: La filosofía náhuatl, 1st [1990] pbk reprint). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN0-8061-2295-1. OCLC23373512.
Lockhart, James (1991). Nahuas and Spaniards: Postconquest Mexican History and Philology. UCLA Latin American studies vol. 76, Nahuatl studies series no. 3. Stanford and Los Angeles, CA: Stanford University Press and UCLA Latin American Center Publications. ISBN0-8047-1953-5. OCLC23286637.
López Luján, Leonardo (2005) The Offerings of the Templo Mayor of Tenochtitlan. Revised ed. Translated by Bernard R. Ortiz de Montellano and Thelma Ortiz de Montellano. University of New Mexico Press, Albuquerque. ISBN 0-8263-2958-6.
Ruiz de Alarcón, Hernando (1984) [1629]. Treatise on the Heathen Superstitions and Customs That Today Live Among the Indians Native to This New Spain, 1629. Civilization of the American Indian series, no. 164. translated & edited by J. Richard Andrews and Ross Hassig (ấn bản original reproduction and translation of: Tratado de las supersticiones y costumbres gentílicas que oy viven entre los indios naturales desta Nueva España, first English). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN0-8061-1832-6. OCLC10046127.(tiếng Nahuatl)(tiếng Anh)
Zantwijk,Rudolph van (1985). The Aztec Arrangement: The Social History of Pre-Spanish Mexico. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN0-8061-1677-3. OCLC11261299.
Primary sources, available in English
Berdan, Frances F. and Patricia Reiff Anawalt (1997) The Essential Codex Mendoza. University of California Press, Berkeley. ISBN 0-520-20454-9.
Díaz, Gisele and Alan Rogers (1993) The Codex Borgia: A Full-Color Restoration of the Ancient Mexican Manuscript. Dover Publications, New York. ISBN 0-486-27569-8.
Durán, Fray Diego (1971) Book of the Gods and Rites and The Ancient Calendar. Translated by Fernando Horcasitas and Doris Heyden. University of Oklahoma Press, Norman. ASIN B000M4OVSG. ISBN 0-8061-1201-8 (1977 Ed. edition).
Durán, Fray Diego (1994) The History of the Indies of New Spain. Translated by Doris Heyden. University of Oklahoma Press, Norman. ISBN 0-8061-2649-3.
Garganigo et al., (2008) Huellas de las Literaturas Hispanoamerica. 3 edition. Prentice Hall, New Jersey. (Note, this source in Spanish). ISBN 0-13-195846-1.
Zorita, Alonso de (1963) Life and Labor in Ancient Mexico: The Brief and Summary Relation of the Lords of New Spain. Translated by Benjamin Keen. Rutgers University Press, New Brunswick. ASIN B000INWUNE. ISBN 0-8061-2679-5 (1994 paperback).
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về: Aztec.
